Roztocze Polskie i Ukraińskie - Roztocze Zachodnie

Dominują tu suche i rozległe wierzchowiny, lasów niewiele. Roztocze Zachodnie zajmuje teren pomiędzy Kraśnikiem a Szczebrzeszynem i Zwierzyńcem. Bywa też nazywane lessowym, ponieważ pokrywa je gruba warstwa lessu. Zwyczajowo dzieli się je na Roztocze Gorajskie i Szczebrzeszyńskie, oddzielone od siebie szeroką doliną Gorajca. Charakterystyczne jest występowanie długich i suchych dolin, rozdzielających wzgórza. Najpiękniejsze są plątaniny ciągnących się na kilka kilometrów i głębokich na 20 metrów wąwozów i ich bocznych odgałęzień. Pomiędzy Szczebrzeszynem a Kawęczynkiem tworzą one potężny kompleks, zwany „Piekiełkiem”, chroniony w Szczebrzeszyńskim Parku Krajobrazowym. Wąwozowe zbocza porasta las grabowo-bukowy, a pozostałe tereny głównie las sosnowy. Jest to zarazem obszar najuboższy w lasy, zajmują one obecnie jedynie 10% powierzchni tej części Roztocza. Przyczyną takiego stanu jest masowa wycinka drzew przeprowadzana w celu pozyskania żyznej gleby pod uprawy rolnicze. Najwyższe wzniesienie Roztocza Zachodniego to Dąbrowa (344 m n.p.m.). Atrakcją jest zespół źródeł w Zaporzu - pomnik przyrody.

Dojechać tu można koleją: stacje Szczebrzeszyn i Zwierzyniec przy linii Zawada - Bełżec, a także stacje: Kraśnik i Szastarka przy linii Lublin - Stalowa Wola Rozwadów. W terenie kursują także liczne autobusy i busy. Największe znaczenie ma trasa Lublin - Biłgoraj (przez Frampol, Hutę Turobińską i Goraj), oraz Zamość - Zwierzyniec przez Szczebrzeszyn.

Na Roztoczu Zachodnim atrakcją jedyną w swoim rodzaju jest Szczebrzeszyn i to nie tylko z uwagi na pewnego chrząszcza, który ponoć brzmi tu w trzcinie. Do dziś wokół rubku tego niewielkiego miasteczka zobaczyć można dwa kościoły, cerkiew i synagogę. Cóż lepiej świadczyć możę o wielokulurowości tej ziemi?

Od strony krajobrazowej warto poznać wysychające bagno Tałandy koło Panasówki, wzniesienie Dąbrowa koło Lipowca, a także niezwykłe "Piekiełko" - rozległy kompleks wąwozów rozciągający się pomiędzy Szczebrzeszynem, Kawęczynkiem, a Zwierzyńcem. Ciekawostką jest grupa odkrywek skalnych tzw. Gorajskie Skały. Wspomnieć warto także o malowniczym punkcie Roztocza Zachodniego - dobrze zachowanym grodzisku w Sąsiadce (Sutiejsk). Stąd blisko już do znanego sanktuarium św. Antoniego w Radecznicy. Wymienić warto też kościół we wsi Mokrelipie i ciekawy, położony na grodzisku, cmentarz w Batorzu.

Wybrane znakowane trasy turystyczne

Szlaki rowerowe:
Centralny Szlak Rowerowy Roztocza, odcinek Kraśnik PKP - Goraj - Zwierzyniec PKP. Szlak prowadzi głównie lokalnymi szosami, jednak bardzo malowniczymi i o niewielkim natężeniu ruchu. Najciekawsze odcinki to Błażek - Batorz - Otrocz - Chrzanów (okolice Batorza i Otroczy godne są dokładniejszej penetracji), Goraj - Hosznia Ordynacka - Radecznica, oraz Dzielce - Szczebrzeszyn.
Szlak "pogranicze regionów" Biłgoraj - Wzgórze Polak - Biłgoraj. Najciekawszy odcinek prowadzi grzbietową ścieżką w okolicy Panasówki. W rejonie historycznego wzniesienia Polak szlak prowadzi przez Roztoczański Park Narodowy.
Szlaki piesze:
1. Najważniejszy jest szlak "centralny" (znaki niebieskie). Zaczyna się on w Bełżcu, a przez Roztocze Zachodnie prowadzi on na odcinku Zwierzyniec PKP - Szastarka PKP. Po drodze wiele atrakcji, m.in. wędrujemy przez Wzgórza Szczebrzeszyńskie, za Kawęczynkiem przechodzimy na przez wąwozy "Piekiełka" (las "Cetnar"), dalej mijamy grodzisko w Sąsiadce, klasztor bernardynów na Łysej Górze w Radecznicy (znane sanktuarium św. Antoniego), dalej Huta Turobińska i - już w okolicy Batorza - Sowia Góra - miejsce bitwy oddziału Marcina "Lelewela" Borelowskiego (jego grób znajduje się na cmentarzu w Batorzu).
2. Uzupełniający charakter ma szlak czarny "łącznikowy" Zwierzyniec - Lipowiec, 12 km, stanowiący alternatywną wersję szlaku centralnego na tym odcinku, w Lipowcu z nim zresztą się łączący. W czasie wędrówki wspinamy się na najwyższe wzniesienie Roztocza Zachodniego - Dąbrowę.

3. Fragment szlaku żółtego "roztoczańskiego" na odcinku Zwierzyniec PKP - Lipowiec - Hedwiżyn (znaki żółte), 28,5 km. W okolicy Panasówki od szlaku odbija ścieżka dydaktyczna na wzgórze Polak (opis poniżej). Pomiędzy Lipowcem a Hedwiżynem szlak prowadził niegdyś skrajem ciekawego Bagna Tałandy, obecnie też interesująco: zobaczymy kapliczkę św. Antoniego postawioną przy źródełkach w Trzęsinach i kamieniołomy w Żelebsku.

4. Wspomineć trzeba także o janowskim szlaku "historycznym". Zaczyna się on na Porytowym Wzgórzu w Lasach Janowskich, przez Roztocze Zachodnie prowadzi odcinek Janów Lubelski - Sowia Góra (znaki żółte), 25 km.

5. Warta szczególnej uwagi jest ścieżka dydaktyczna Szczebrzeszyn - Kawęczynek (znaki czerwone).

Ciekawostki. Warto polecić szczególnej uwadze odwiedzenie miejsc związanych z Powstaniem Styczniowym. Najpierw warto wybrać się w okolice Panasówki. Stąd udajemy się w stronę Zwierzyńca za znakami żółtymi szlaku "roztoczańskiego". Na skraju lasu napotykamy drogowskazy ścieżki dydaktycznej. Prowadzą one na wzgórze Polak. Tam, wśród pól kępa drzew - w niej ukryty jest pomnik upamiętniający bitwę, która rozegrała się tu 3 września 1863 r. Ok. 700 powstańców zmierzyło się z 4000 żołnierzy carskich. Powstańcy zwyciężyli! Poległych upamiętnia mogiła w Zwierzyńcu znajdująca sie przy ulicy Biłgorajskiej (przy szlaku cnetralnym niebieskim). Część zgrupowania polskiego pod wodzą słynnego Marcina "Lelewela" Borelowskiego udała się stąd w stronę Batorza. Tu, pod Sowią Górą, 6 IX 1863 r. doszło do kolejnej potyczki. Poległ "Lelewel", a jego oddział został rozbity. W miejscu bitwy wzniesiono symboliczny kopiec (dojście z Batorza za szlakiem niebieskim "centralnym", lub żółtym janowskim "historycznym"). Mogiły powstańców, w tym samego Borelowskiego, odnaleźć można na cmentarzu parafialnym w Batorzu.

Baza noclegowa jest najlepiej rozwinięta w okolicy Zwierzyńca (powstało nawet Stowarzyszenie Kwaterodawców Gminy Zwierzyniec), wskazać trzeba także na kwatery agroturystyczne w okolicy Batorza. Poza tym funkcjonują schroniska turystyczne w Zwierzyńcu i Szczebrzeszynie.

ROZTOCZE ZACHODNIE